Ben je geslaagd voor je theorie-examen, dan volgt een keuze die je hele leertraject bepaalt: met welk voorlopig rijbewijs ga je oefenen? Die keuze beslist of je rijlessen moet volgen, of er iemand naast je moet zitten, en hoeveel tijd je hebt om je praktijkexamen te halen. Hieronder staan de drie modellen naast elkaar, met de voorwaarden voor je begeleider en de beperkingen die voor alle drie gelden.
Snel antwoord Er zijn drie modellen. Het M36 vraag je aan vanaf 17 jaar, je oefent met een of twee begeleiders, er zijn geen verplichte rijlessen en het is 36 maanden geldig. Het M18 kan vanaf 18 jaar, je oefent zelfstandig, maar je volgt eerst minstens 20 uur rijles bij een erkende rijschool; het is 18 maanden geldig. Het M12 is een eenmalige herkansing wanneer je vorige voorlopig rijbewijs verlopen is, na 6 uur rijles. Voor alle drie geldt: minstens 5 maanden oefenen, praktijkexamen vanaf 18 jaar. |
Deze pagina beschrijft het traject in het Vlaams Gewest. In Brussel en Wallonie gelden deels andere formules en termijnen.
Wat is een voorlopig rijbewijs precies?
Een voorlopig rijbewijs is geen rijbewijs maar een leerdocument. Het geeft je de toelating om in Belgie op de openbare weg te rijden ter voorbereiding van je praktijkexamen. Je vraagt het aan bij je gemeentebestuur, met het aanvraagformulier dat je in het examencentrum krijgt nadat je geslaagd bent voor de theorie.
Dat aanvraagformulier is nog geen rijbewijs Een veelgemaakte fout: met het formulier in handen mag je nog niet rijden. Je mag pas de weg op wanneer je het echte voorlopig rijbewijs hebt ontvangen en het ook bij je hebt. Rijden met enkel het aanvraagformulier geldt als rijden zonder geldig rijbewijs. |
De drie modellen naast elkaar
| M36 | M18 | M12 |
Leeftijd | Aanvragen vanaf 17 jaar | Vanaf 18 jaar | Vanaf 18 jaar |
Begeleider | 1 of maximaal 2, vermeld op het document | Niet nodig, je rijdt zelfstandig | Minstens 1 begeleider |
Verplichte rijlessen | Geen | Minstens 20 uur bij een erkende rijschool, met bekwaamheidsattest | 6 uur, te volgen na het verlopen van je vorige voorlopig rijbewijs |
Geldigheid | 36 maanden, niet hernieuwbaar | 18 maanden, niet hernieuwbaar | 12 maanden, eenmalig |
Vormingsmoment begeleider | Verplicht vanaf 1 maart 2024 | Niet van toepassing | Verplicht vanaf 1 maart 2024 |
Oefenperiode voor het examen | Minstens 5 maanden | Minstens 5 maanden | Je kan meteen op examen |
M36: oefenen met een begeleider
Dit is het goedkoopste traject, want er zijn geen verplichte rijlessen. Je oefent met een of twee begeleiders die met naam op je voorlopig rijbewijs staan; met iemand anders naast je mag je niet rijden. Je kan het al aanvragen vanaf 17 jaar, een jaar vroeger dan het M18, en je hebt 36 maanden om je praktijkexamen te halen. Dat maakt het de meest flexibele keuze, en de reden waarom de meeste kandidaten ervoor kiezen.
Praktisch: je auto moet een tweede achteruitkijkspiegel hebben voor je begeleider, zodat die het verkeer achter jullie kan volgen.
M18: zelfstandig oefenen
Met een M18 rijd je alleen, zonder begeleider naast je. Daarvoor moet je eerst minstens 20 uur praktijkles volgen bij een erkende rijschool, die je een bekwaamheidsattest aflevert. Je moet 18 jaar zijn en het document is 18 maanden geldig, niet hernieuwbaar.
Je mag maximaal twee passagiers meenemen, en die moeten aan dezelfde voorwaarden voldoen als een begeleider: minstens 8 jaar in het bezit van een geldig Belgisch of Europees rijbewijs voor dat voertuig, en de afgelopen 3 jaar niet vervallen verklaard van het recht tot sturen. Een vriend van je eigen leeftijd meenemen mag dus niet.
M12: de eenmalige herkansing
Het M12 bestaat voor wie zijn M36 of M18 heeft laten verlopen zonder het praktijkexamen te halen. Je vraagt het eenmalig aan, het is 12 maanden geldig en er moet minstens een begeleider op vermeld staan. Voorwaarden: je vorige voorlopig rijbewijs mag niet meer geldig zijn, je theorie-examen moet nog geldig zijn, en je volgt 6 uur rijles bij een erkende rijschool. Die lessen moeten gevolgd zijn nadat je vorige voorlopig rijbewijs verlopen was; eerdere lessen tellen niet.
Het voordeel van een M12 Met een M12 geldt de verplichte oefenperiode van 5 maanden niet. Je kan dus meteen je praktijkexamen afleggen zodra je het document hebt. Dat maakt het de snelste route voor wie al ervaring heeft maar zijn termijn liet verstrijken. |
Welk model past bij jou?
Jouw situatie | Beste keuze | Waarom |
Je bent 17 en wil zo snel mogelijk starten | M36 | Het enige model dat je op 17 jaar al kan aanvragen. |
Je wil de kosten beperken | M36 | Geen verplichte rijlessen; je betaalt enkel de examens, de gemeente en het vormingsmoment. |
Niemand in je omgeving voldoet aan de begeleidersvoorwaarden | M18 | Je hebt geen begeleider nodig, maar wel 20 uur rijles. |
Je wil alleen kunnen rijden, bijvoorbeeld om te werken | M18 | Met een M36 mag je nooit alleen rijden. |
Je theorie-examen is bijna 3 jaar oud | M36 | Je hebt de langste geldigheidsduur, maar let op: je theorie-examen blijft maar 3 jaar geldig. |
Je vorige voorlopig rijbewijs is verlopen | M12 | De enige optie, en je kan meteen op examen. |
Voorwaarden voor je begeleider
Rijd je met een M36 of M12, dan moet elke begeleider afzonderlijk aan alle onderstaande voorwaarden voldoen. Er mogen maximaal twee begeleiders op je voorlopig rijbewijs staan.
• Ingeschreven in Belgie: De begeleider is ingeschreven in Belgie en is houder en drager van een identiteitsdocument dat in Belgie is afgegeven.
• Minstens 8 jaar rijbewijs: Een Belgisch of Europees rijbewijs dat geldig is voor het soort voertuig waarin hij jou begeleidt, en dat hij al minstens 8 jaar heeft. Omdat je dat rijbewijs ten vroegste op je achttiende haalt, is de jongst mogelijke begeleider 26 jaar.
• Geen rijverbod: De begeleider mag de laatste 3 jaar niet vervallen verklaard zijn van het recht tot sturen, en mag op het moment van begeleiden geen rijverbod hebben.
• Geen andere leerling in het afgelopen jaar: De begeleider mag het afgelopen jaar geen andere leerling-chauffeur begeleid hebben. Uitzondering: eigen kinderen, kleinkinderen, broers, zussen en pleegkinderen, ook die van de partner met wie hij gehuwd is, wettelijk samenwoont of feitelijk een gezin vormt.
• Vooraan plaatsnemen: Tijdens het oefenen zit de begeleider vooraan, naast je.
Het vormingsmoment voor je begeleider
Vraag je vanaf 1 maart 2024 een voorlopig rijbewijs M36 of M12 aan, dan moeten je begeleiders een vormingsmoment volgen. Het duurt 3 uur, kost 21 euro, kan ter plaatse of online bij erkende aanbieders, en het attest blijft 10 jaar geldig. Kreeg je je voorlopig rijbewijs voor 1 maart 2024, dan geldt die verplichting niet.
De valkuil van 5 maanden Het vormingsmoment moet gevolgd zijn minstens 5 maanden voor jouw praktijkexamen. Het examencentrum controleert dat op de examendag. Volgt je begeleider het te laat, dan kan je examen geweigerd worden, ook al rijd je perfect. Boek het vormingsmoment dus in dezelfde week waarin je je voorlopig rijbewijs aanvraagt, niet wanneer je examen in zicht komt. |
Wat mag je niet met een voorlopig rijbewijs?
Deze beperkingen gelden voor alle drie de modellen, en voor elke houder van een voorlopig rijbewijs, ongeacht je leeftijd:
• Niet rijden van 22 uur tot 6 uur: Op vrijdag, zaterdag, zondag, de vooravond van een wettelijke feestdag en op de feestdag zelf mag je niet rijden tussen 22 uur en 6 uur de volgende ochtend. Het zijn dus drie afzonderlijke nachten, geen doorlopend verbod van vrijdagavond tot maandagochtend. Overdag mag je op die dagen gewoon rijden. Er is geen uitzondering, ook niet als je op die uren moet werken en ook niet als je begeleider naast je zit.
• Niet naar het buitenland: Je voorlopig rijbewijs is alleen geldig op Belgisch grondgebied. Overal in Belgie oefenen mag, maar over de grens rijden niet, ook niet voor een paar honderd meter.
• Geen aanhangwagen: Rijden met een aanhangwagen is niet toegelaten met een voorlopig rijbewijs.
• Geen commercieel goederenvervoer: Je mag geen goederen vervoeren voor klanten.
• Alleen een auto: Een voorlopig rijbewijs B geldt enkel voor de auto. Een bromfiets of motor besturen mag je er niet mee, ook niet met je geslaagde theorie-examen B.
• L-teken verplicht: Achteraan je voertuig hangt een duidelijk zichtbaar L-teken, bijvoorbeeld op de achterruit. Het vergeten terug te hangen is een van de overtredingen die bij een routinecontrole het vaakst opduikt.
Rijd je buiten deze voorwaarden, dan rijd je niet langer geldig gedekt door je voorlopig rijbewijs. Dat is geen klein vergrijp: het wordt beoordeeld als rijden zonder geldig rijbewijs, met de boetes en gevolgen die daarbij horen. Controleer ook bij je verzekeraar wat er precies gedekt is tijdens je oefenperiode.
Van voorlopig rijbewijs naar praktijkexamen
Sinds 1 maart 2024 moet je minstens 5 maanden geoefend hebben voor je het praktijkexamen mag afleggen, en je moet effectief 18 jaar zijn. Die 5 maanden beginnen te lopen vanaf de uitreikingsdatum van je voorlopig rijbewijs, niet vanaf de dag dat je voor je theorie-examen slaagde. Dat verschil kost kandidaten geregeld een maand of twee.
Houd daarbij ook je theorie-examen in het oog: dat blijft 3 jaar geldig. Haal je je praktijkexamen niet binnen die termijn, dan moet je opnieuw theorie afleggen, zelfs al is je voorlopig rijbewijs nog geldig.
Begin bij je theorie-examen Je voorlopig rijbewijs krijg je pas nadat je geslaagd bent voor de theorie, en dat examen bepaalt ook je klok van 3 jaar. RAPP bereidt je voor op GOCA-examenniveau: proefexamens op 15 seconden per vraag, het correcte puntensysteem voor zware overtredingen, automatische foutanalyse per thema en de risicoperceptietest. Gratis starten, 9,99 euro voor 14 dagen volledige toegang. Geen abonnement. |
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat is het verschil tussen M36 en M18? Met een M36 oefen je met een of twee vaste begeleiders, zijn er geen verplichte rijlessen en is het document 36 maanden geldig; je kan het aanvragen vanaf 17 jaar. Met een M18 rijd je zelfstandig, maar je volgt eerst minstens 20 uur rijles bij een erkende rijschool, je moet 18 jaar zijn en het document is 18 maanden geldig. |
Vanaf welke leeftijd kan ik een voorlopig rijbewijs aanvragen? Een M36 vanaf 17 jaar, zodra je geslaagd bent voor het theorie-examen. Een M18 vanaf 18 jaar. Het praktijkexamen leg je in alle gevallen pas af vanaf 18 jaar. |
Mag ik met een voorlopig rijbewijs alleen rijden? Met een M18 wel. Met een M36 of M12 nooit: er moet altijd een begeleider naast je zitten die op het document vermeld staat. |
Mag ik 's nachts rijden met een voorlopig rijbewijs? Niet tussen 22 uur en 6 uur op vrijdag, zaterdag, zondag, de vooravond van een wettelijke feestdag en op de feestdag zelf. Op de andere nachten mag je wel rijden, en overdag altijd. Er is geen uitzondering voor werk of voor de aanwezigheid van je begeleider. |
Wie mag mijn begeleider zijn? Iemand die in Belgie is ingeschreven, minstens 8 jaar een geldig Belgisch of Europees rijbewijs heeft voor dat soort voertuig, de laatste 3 jaar niet vervallen verklaard is van het recht tot sturen, en het afgelopen jaar geen andere leerling begeleid heeft. Voor eigen kinderen, kleinkinderen, broers, zussen en pleegkinderen geldt die laatste voorwaarde niet. |
Hoeveel begeleiders mag ik hebben? Maximaal twee, en beiden moeten afzonderlijk aan alle voorwaarden voldoen en het vormingsmoment gevolgd hebben. |
Wat kost het vormingsmoment? 21 euro. Het duurt 3 uur, kan ter plaatse of online, en het attest blijft 10 jaar geldig. |
Mag ik met een voorlopig rijbewijs naar het buitenland? Nee. Je voorlopig rijbewijs is enkel geldig in Belgie. |
Hoelang moet ik oefenen voor ik op praktijkexamen mag? Minstens 5 maanden, gerekend vanaf de uitreikingsdatum van je voorlopig rijbewijs. Met een M12 geldt die oefenperiode niet. |
Wat als mijn voorlopig rijbewijs verloopt voor ik mijn examen haal? Dan kan je eenmalig een M12 aanvragen, na 6 uur rijles bij een erkende rijschool die je volgt nadat je vorige document verlopen is. Je theorie-examen moet dan nog geldig zijn. |
Kan ik wisselen tussen M36 en M18? Dat is mogelijk zolang je voorlopig rijbewijs nog geldig is en je theorie-examen nog niet verstreken. Informeer bij je gemeentebestuur, want je moet het document daar laten aanpassen. |
Wat kost een voorlopig rijbewijs? Het bedrag verschilt per gemeente; reken op ongeveer 25 euro. Daar komen de examenkosten en, bij een M36 of M12, het vormingsmoment van je begeleider bij. |
Conclusie
De keuze tussen M36 en M18 komt in de praktijk neer op twee vragen: heb je iemand in je omgeving die aan de begeleidersvoorwaarden voldoet, en wil je zelfstandig kunnen rijden? Heb je een begeleider, dan is het M36 goedkoper en geeft het je 36 maanden ruimte. Heb je die niet, of wil je alleen de weg op, dan is het M18 je route, met 20 uur rijles als investering. Plan in beide gevallen twee dingen meteen in: de oefenperiode van 5 maanden vanaf de uitreiking van je document, en het vormingsmoment van je begeleider minstens 5 maanden voor je examen.
Lees ook
• Rijbewijs B halen in Belgie: alles op een plek
• Hoe ziet het theorie-examen rijbewijs B eruit in Belgie?
• Theorie rijbewijs B oefenen: de beste aanpak om in een keer te slagen
Geschreven door Daan Van Isterdael, medeoprichter van RAPP. Hij bouwde het platform dat meer dan 10.000 Belgische kandidaten helpt slagen voor hun rijbewijsexamen.

